برخى از اين حمامها پس از آنكه قرنها متروك گشته و در زير زمين مانده بوده است بعدها آباد و داير گشته و مورد استفادهء مردم قرار گرفته است و « كهنه حمام » و حماميكه در نيمقرن اخير بنام « عبش‌آباد » ناميده ميشد از جملهء آنها بودند . حمام كهنه در محلهء پير عبد الملك و حمام عبش‌آباد در نزديكى بازار مسگران و بر سر راه آرد ميدان واقع بود و كف آنها چندين متر پائينتر از سطح بازارهاى مجاور قرار داشت . چنين به نظر ميرسد كه پائين بودن آنها براى اين بوده است كه از هواى باز محفوظ بمانند و در زمستان گرم و در تابستان خنكتر باشند . با اينحال بايد قبول كرد كه بمرور ايام سطح اراضى اطراف نيز بالا آمده تفاوت خود را با كف حمامها بيشتر گردانيده بود . پيرمردان بنقل از گذشتگان ميگفتند كه اين حمام‌ها در قديم متروك و زير خاك و خاكستر مدفون بوده و بعدها آنها را تعمير و داير نموده‌اند . مردم اردبيل حمام كهنه را خيلى قديمى و حتى از قبل از اسلام ميدانستند و معتقد بودند كه حضرت امام حسن مجتبى ( ع ) در سفر خود باردبيل در آن حمام استحمام فرموده است . محسنى « 1 » در يادداشتهاى خود دربارهء اين حمام مينويسد كه « در سى و دو سال قبل يكنفر از معمرين نقل نموده كه چهل سال قبل از اين « 2 » يك طغرى قباله ديده‌ام كه تاريخ آن هشتصد و بيست و پنجسال بود و در آن قباله نيز حمام كهنه ، حمام كهنه نوشته بود » . او پس از بيان اين مطلب در باب قدمت آن حمام سخن ميگويد و آن را متعلق به قبل از اسلام ميداند . حمام كهنه پايه‌ها و ديوارهاى بسيار قطورى داشت كه با تخته سنگها و آجر و آهك بنا گشته و روى آنها طاقهاى ضربى وسيعى احداث شده بود . نقشهء حمام و محوطهء داخلى و بيرونى آن بسيار ديدنى بود و تخته سنگهاى سياه و بزرگى به صورت مكعب مستطيلهاى تراشيده در آن به كار رفته بود . در چند سال پيش كه خيابان شاه باز ميشد اين حمام باستانى در مسير آن قرار گرفت و آن اثر تاريخى ، كه گوياى تمدن

--> ( 1 ) - رجوع شود بصفحهء 189 جلد اول اين كتاب . ( 2 ) - خود اين اعداد با زمانيكه از تاريخ جمع‌آورى يادداشتهاى محسنى ميگذرد بيش از يكصد سال مىشود .